Büyük Selçuklular (1040-1157); Orta Asya’dan gelen Oğuz Türkleri, Selçuk Bey komutasında Horasan’da Büyük Selçuklu Devleti’ni kurmuşlardır. Sırasıyla Arslan Yabgu, Tuğrul Bey, Alparslan, Melikşah, Berkyaruk, Muhammed Tapar ve Sultan Sencer yönetiminde; İran, Mezopotamya, Suriye ve Anadolu’yu alarak önce Nişabur sonra Rey şehrini başkent yapmışlardır. Karahanlı ve Gazneliler’in sanat ve kültür alanında başlattıkları gelişmeleri sürdürerek, mimaride dört eyvanlı planı geliştirmişlerdir. Bu planı cami, medrese ve kervansaraylarında uygulayarak çok önemli eserler ortaya koymuşlardır. Büyük Selçuklular, İran’da, Karahanlı ve Gazneliler’le başlayan mihrap önü kubbesinin önem kazandığı cami planını geliştirmişlerdir. Yapı malzemesi olarak tuğlayı kullanmışlar, aynı zamanda tuğla dekorasyonla camilerine estetik bir görünüm kazandırmışlardır. Bu camilerin büyük bir kısmı Moğol istilasıyla yok olmuştur. Selçuklu camileri genel olarak Mescid-i Cuma adını alır ve bulunduğu şehirle anılır. Örneğin; Ishafan Mescid-i Cuma’sı, Damgan Mescid-i Cuma’sı gibi.

Isfahan Mescid-i Cuma

Caminin en önemli kısımları Melikşah zamanında, 1072-1092 tarihleri arasında yapılmış, 1121 yılında yanan camii Selçuklu Sultanı Sencer 1157 tarihinde tekrar yaptırmıştır. Medrese-cami tipinin ve dört eyvanlı camilerin ilk örneğidir. Kaynak: Küçükyıldız, N., (2022), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü Açık Öğretim Daire Başkanlığı, Sanat Tarihi 2, s. 34-35