El sanatları, sanat eseri özelliklerine sahip olsalar da olmasalar da toplumun ihtiyacını karşılamak üzere ortaya çıkmışlardır.
Bu ihtiyaçlar; toplumların ekonomik, kültürel ve sosyal yapılarına göre farklılıklar gösterir. Toplumun yaşadığı bölgenin coğrafi özellikleri, toplum yapısı, inançları ve diğer kültürlerle olan etkileşimi, gelişen teknoloji, el sanatlarını ve verilen ürünleri hem teknik hem de malzeme yönünden tesiri altına alır.
Türk Çini Sanatına Genel Bakış (Tanım-Teknik )
Mimaride yüzey kaplaması olarak kullanılan, fırınlanmış, çeşitli motif ve renkteki sırlı, pişmiş toprak malzemeye çini denir. Çininin sırlı veya sırsız kap-kacak olarak yapılanlarına da seramik (keramik) adı verilir. Çininin asıl malzemesi kildir. Yabancı malzemelerden temizlendikten sonra çamur hâline getirilip dinlendirilir. İşlenecek kıvama geldikten sonra, ister el ile ister kalıpla şekillendirilir ve kurutulur. Kuruduktan sonra fırınlanır. Sertleşen seramik soğutulduktan sonra istenilen renkte boyanır, motiflenip üzeri sırlanıp tekrar fırınlanır. Çininin hazırlanması ve kullanılan malzeme yönünden bakıldığında değişik teknikler karşımıza çıkar. Çiniyi Türk mimarisinde ilk kez Uygurlar kullanmıştır. Karahoço’da yapılan kazılarda; gri ve mavi renkli sırlı tığlalar ve üzerinde stilize bitki motifleri olan zemin döşemeleri ortaya çıkarılmıştır. Gazne saraylarında yapılan kazılarda ortaya çıkan çiniler, Uygur çinileriyle benzerlik gösterir.Büyük Selçuklu Çini Sanatı
Büyük Selçuklu yapılarında tek renk, firuze (turkuaz) renkli çiniler kullanılmıştır. Kümbetlerde; tuğla mozaik, sırlı tuğla ve çini süslemeler yer alır. Isfahan Mescid-i Cuma’sındaki çiniler bu döneme çok güzel bir örnektir.
Anadolu Selçuklu Çini Sanatı
Büyük Selçuklu çinilerinin etkisi görülür. Genellikle sır altı ve sır üstü tekniklerini kullanmışlardır. Başta Konya, Sivas, Kayseri olmak üzere inşa ettikleri cami, medrese, türbe ve saraylarda, iç mekanda çini tekniklerini dış cephe ve minarede ise sırlı tuğlayı tercih etmişlerdir. Konya İnce Minareli Medrese, Konya Karatay Medresesi, Konya Sahib Ata Camii, Konya Alaeddin Camii ve Beyşehir Kubâd Âbad Sarayı’nda Anadolu Selçuklu çinilerinin çok güzel örneklerini görebiliriz. Ayrıca adını çinilerinden alan Sivas Gök Medrese, Konya Sırçalı Medrese de çini süslemeli çok önemli yapılardır.
