Bugünkü İtalya’nın kuzeyinde Latium bölgesinde birkaç köyden oluşarak kurulan eski Roma, daha sonra bütün Akdeniz ülkelerine hâkim olan bir İlk Çağ devleti ve imparatorluk hâline gelmiştir. Romalılar tarihte pek çok ülkenin dilini, edebiyatını, yasalarını, yönetim biçimini ve mimarlığını etkilemiş, MS 375 yılında Kavimler Göçü neticesinde büyük bir sarsıntı yaşamış ve MS 395’te Batı ve Doğu Roma olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu 1453’te Fatih Sultan Mehmet’ in İstanbul’u fethetmesiyle yıkılmıştır (Batı Roma İmparatorluğu ise Bizans’tan önce MS 476’da Germen saldırılarıyla yıkılmıştır). Romalılar kendileri gittikleri bölgeleri kültürel olarak etkilemişler ancak kendileri de fethettikleri Avrupa, Afrika, Asya kıtalarındaki kültürlerden etkilenmişlerdir.

Mimarlık

Roma sanatında en başarılı alan mimarlıktır. Bunda kireç harcının kullanılmasının etkisi büyüktür. Ayrıca kemer ve kubbe gibi mimari elemanların kullanılması, daha geniş alanların örtülebilmesini sağlamıştır.

Kubbe

Yarım küre şeklinde kavisli örtü sistemidir.

Kemer

Üzerine binen ağırlığı taşıyıcı sütunlara aktaran kavisli, bağlayıcı mimari eleman.

Yapı çeşitlerini

Tapınaklar

İlk kez yuvarlak planlı tapınaklar yapılmıştır. Roma şehrindeki Pantheon en önemli örnektir. Fransa’da Nimes Tapınağı, Ankara Augustus Tapınağı (Ankara Kalesine çıkarken), Kütahya Çavdarhisar’daki Zeus Tapınağı önemli örneklerdir.

Tiyatrolar

Roma tiyatroları çoğunlukla sütun ve kemerler üzerine inşa edilmiştir. Anadolu’da Roma tiyatrolarına verebilecek çok güzel örnekler vardır ki Antalya Aspendos Tiyatrosu bunların başında gelir.

Amfitiyatrolar

Gladyatör ve vahşi hayvan mücadelelerinin yapıldığı Roma mimarisine özgü yapılardır. Roma’daki Coloseum dünyaca ünlüdür.

Forumlar

Roma İmparatorluğu’nda halkın toplandığı, çeşitli sorunların görüşüldüğü açık meydanlardır. Forum Romanum en önemli örnektir.

Bazilikalar

Genellikle içinde mahkemelerin ve resmî ofislerin bulunduğu, halkın alışveriş de yapabildiği üzeri kapalı yapılardır. Anadolu’da Aspendos ve Bergama’da da bazilikalar vardır.

Hamamlar

Roma hamamları inşaat tekniği açısından çok önemlidir. Suyun uzaklardan getirilebilmesi için su kemerleri, biriktirilebilmesi için sarnıçlar da yapılmıştır. Hamamlarda ayrıca duvarların içine künkler yerleştirilerek sıcak suyun geçişi sağlanmış ve böylece Hypocaust adı verilen bir ısıtma sistemi geliştirilmiştir. Kirli sular kanalizasyon sistemiyle dışarıya atılmıştır. Roma’daki Ceracalla ve Anadolu’daki Roma Hamamı çok önemli örneklerdir.

Su kemerleri

Roma’da su çok önemlidir. Bu nedenle su kemerleri önemli yapılardır. Roma şehirlerinde mutlaka bulunan su yapılarının Anadolu’daki en önemli örneği İstanbul’daki Valens (Bozdoğan) su kemeridir.

Zafer Takları ve Şehir Kapıları

Roma mimarisinin geliştirdiği yapı tiplerindendir. İmparatorların kazandığı zaferlerin anısına yapılan zafer taklarının çok güzel örnekleri vardır. Şehir Kapıları yapı tipi olarak zafer taklarına benzer, Antalya ,Side’deki şehir kapısı güzel ve önemli bir örnektir.

Evler

Roma evleri atrium adı verilen bir avluya açılan odalardan oluşur. Atriumun ortasında bir havuz yer alır. Arka taraftaysa bahçe vardır.

Saraylar

Evlerin daha büyüğüdür. Zeminleri mozaik döşemeli, duvarları ise fresklerle süslüdür. Mozaik Renkli, küçük cam ve taş parçalarının bir araya getirilmesiyle oluşturulan süsleme sanatı. Fresk Duvarlara yapılan renkli resimlere verilen isim.

Heykel ve Kabartma Sanatı

Romalılar, Yunan heykellerinin kopyalarını yapmışlardır. Bunlar başarılı kopyalardır ve bahçeleri, meydanları süslemek amacıyla yapılmışlardır. Roma portrelerine ise ayrı bir başlık gerekir. Ölü kültürüne bağlı olarak gelişmiştir. Kişi öldükten sonra balmumundan maskesi hazırlanır. Bu, cenazede taşındıktan sonra evin atrium (avlu) unda bir köşede korunur. Özellikle imparatorların portreleri bu dönemin en önemli örnekleridir. Roma Dönemi tarihî kabartmalarında ise, kazanılan bir zafer sonrası taşınan kabartmalı taş levhalar dikkate değer. Ayrıca Roma sütunlarında (dikilitaş-obelisk), zafer taklarında, şehir kapılarında tarihî kabartmaların en güzel örnekleri görülür. Bu kabartmalarda çoğunlukla imparatorun kazandığı zafer ve Roma tarihi anlatılır. Kaynak: Küçükyıldız, N., (2022), T.C. Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü Açık Öğretim Daire Başkanlığı, Sanat Tarihi 1, s. 66-72