Yunan sanatı, Girit’teki Minos, Yunanistan’daki Miken ve Anadolu’daki İyon uygarlıklarının etkisiyle ortaya çıkmıştır.
Batı Anadolu’da kurulan ve polis olarak da adlandırılan şehir devletlerinin yarattığı kültür MÖ 5. yüzyıla kadar Yunan sanatına öncülük etmiştir.
Yunan tapınak nizamlarında en belirleyici unsur başlıktır. Dor nizamında başlık düz, ion nizamında volüt adı verilen helezon kıvrımlı, korinth nizamında ise yapraklıdır. Başlıklar sütunun üzerinde yer alır.
Hellenistik Dönem’de ise gerçekçi (realist) örnekleri görürüz. Portrecilik (baş heykeli) ön plandadır. Makedonyalı komutan Büyük İskender’in portresi en önemli örnek olarak kabul edilir ki; dönemin ünlü heykeltıraşı Lissippos’a aittir. Ayrıca İzmir’in Bergama ilçesindeki Zeus Sunağı heykelleri de bu döneme aittir.
Sunak: Eski Yunan’da üzerinde kurban kesilen, tanrıya hediye konulan masa şeklindeki adak taşı.
Mimarlık
Yunan sanatının en önemli yapı tipi tapınaklardır. Bu tapınaklarda dış görünüm ve süsleme çok önemlidir. İçerde sella (naos) adı verilen ve tanrının heykelinin yer aldığı bir oda bulunur. Yunan tapınakları 3 nizamda karşımıza çıkar. Bu nizamlar Dor, İon ve Korinth’dir. Nizam düzen anlamına gelir.
Yunan tapınak nizamlarında en belirleyici unsur başlıktır. Dor nizamında başlık düz, ion nizamında volüt adı verilen helezon kıvrımlı, korinth nizamında ise yapraklıdır. Başlıklar sütunun üzerinde yer alır.
Dor Nizamı
En önemli örneği Yunanistan’da Atina Akropol’ünde (kentin en yüksek kesimi) yer alan Parthenon’dur. Anadolu’da ise bugün Çanakkale ili Ayvacık ilçesi sınırları içinde yer alan Assos Athena Tapınağı’dır. Bazı Yunan topraklarında sütun olarak insan heykeli kullanılmıştır. Bu heykellere karyedit adı verilir.İon Nizamı
Anadolu’nun batısında ortaya çıkmıştır. Kıvrımlı başlığıyla dikkati çeker. Anadolu’da pek çok örneği vardır ancak en önemlileri arasında; Dünyanın 7 Harikası’ndan biri olarak kabul edilen İzmir’in Selçuk ilçesi sınırları içindeki Efes Artemis Tapınağı, Aydın ili Didim ilçesi sınırları içindeki Didim Apollon Tapınağı’dır. Yunanistan’da ise Athena Nike Tapınağı dikkat çekici bir eserdir.
Korinth Nizamı
Başlığı dışında İon nizamıyla aynı özellikleri gösterir. Başlığı kenger yapraklarından oluşur. Atina’daki Zeus (Olympos) Tapınağı ve Türkiye’de Mersin Uzuncaburç’taki Zeus Tapınağı önemli örnekler arasında sayılabilir.Sivil Mimari
Eski Yunan’ da şehirlerin etrafı surlarla çevrilidir. Genellikle arka planda akropol adı verilen yüksek bir tepe ve tepede tapınak yer alır. Anadolu’daki en düzenli şehirler Ege Bölgesi’nde Miletos ve Priene’dir. Sivil mimariye ait diğer yapı tiplerini şöyle sıralayabiliriz:Evler
Atrium adı verilen bir avlu etrafında yer alan odalardan oluşur. Saraylar bu ev planının daha büyük ve çok katlı olanıdır.Tiyatro
Yunan mimarisinin en önemli yapı tiplerinden biridir. Küçük veya büyük bütün yerleşim yerlerinde mutlaka tiyatro bulunur. Ortada bir sahne binası etrafındaki yarım daire şeklinde oturma basamaklarından oluşur. İzmir Selçuk’ta bulunan Efes Antik Tiyatrosu önemli bir örnektir. Antik; İlk Çağ Yunan ve Roma dönemine verilen addır. Bazı kaynaklarda “antikite” olarak da geçer.Agora
Eski Yunan’da şehirlerin merkezlerinde yer alan pazar yeri olarak da bilinen geniş alanlardır. Odeon: Konser binalarıdır. Tiyatrolara benzer.Bleuoterion
Şehir meclisi binasıdır.Gymnasium
Gençlerin hem spor yapıp hem de eğitim gördükleri yapılardır.Stadium
Spor alanlarıdır. Bugünkü stadyumların da başlangıcını oluşturur. Çoğunlukla atletizm yarışları yapılır.Heykel ve Kabartma
Eski Yunan’da heykeller başlangıçta kemik, kil, fildişi ve tunç gibi malzemelerden yapılmış; daha sonra mermerden yapılmaya başlanmıştır. İnsan vücudu gerçek anatomiye (vücut yapısı) uygun olarak yapılmıştır çünkü eski Yunan felsefesine göre “insan her şeyin ölçüsüdür.” Heykel sanatını 3 evrede ele almak gerekir:- Arkaik Dönem (MÖ 650 – MÖ 490)
- Klasik Dönem (MÖ 490 – MÖ 330)
- Hellenistik Dönem (MÖ 330 – MÖ 30)
Hellenistik Dönem’de ise gerçekçi (realist) örnekleri görürüz. Portrecilik (baş heykeli) ön plandadır. Makedonyalı komutan Büyük İskender’in portresi en önemli örnek olarak kabul edilir ki; dönemin ünlü heykeltıraşı Lissippos’a aittir. Ayrıca İzmir’in Bergama ilçesindeki Zeus Sunağı heykelleri de bu döneme aittir.
Sunak: Eski Yunan’da üzerinde kurban kesilen, tanrıya hediye konulan masa şeklindeki adak taşı.
